Translate

Friday, 18 September 2026

SINTAKPUREL NI NAKHOIDI

                                                                                     - Lei Ro Mee


Mapu Mana Thaabiba

Taibang Cheising Suduna,

Khongdaarakhibani Khutum Singna

Taibang Phambaak Asida.

 

Taibang Sillam Paanglage Khan

Heinaa Thaangba Hourakpada

Sukna Mamlaba Lambini,

Mityeng Laanngamdraba Leikanglani

Taibang Lambi Asukpa.

 

Akibana Thallaba,

Khouganglaba Charamni,

Kadomdano Panthung Lambisida,

Ashum Naohiknana Tengtharingei

Lousinggi Meira Pibiriba

Mahei gi Erik Khikpiriba.

 

Mutnaidraba Lousing gi Mangalni

Loinaidraba Mahei gi Erikni,

Sillam-Sinthaa Khudingmak

Akhaakpa Leita Pibibadi

Sintakpurel ni Nakhoidi, Pumnamakki Oja.

 

Oja Nakhoi gi Nangaal na

Taibang gi Phajaba Khangjabani,

Mapu gi Sitha Paangjarani;

Khubaang Chaangjou Taraa Lon

Ekok Leida Taaduna

Nakhoi gi Kuyada Changjari

Latnadana Kubiyuko Oja-wo.

Sunday, 23 July 2023

Laman

Loibi Chingmai Thannaba Khonthang Yeina Menglaba Khonjelda Thawailakpi Koubi Chekla Khonjelna Khunja Khudingbu Yakairo Haina Houdoklari. Nongallamdaida Khikkhiba Nonglik sing Aduna Ingthahallaba Nungshitna Ahoba Saijindagi Sitchillakpada Phamungda Tumduna Leiriba Haokhomang bu Hougatlo Haina Amukasu Houdoklare.

"Ash! Asuk Kuiba Lan Asida Eigi Tamgi Etao Loya di Kari-Kari Charaga Hinglamgerako? Madi Chinggi Pan-Mairen Yamna Pambanene, Kadaidagi Charamgadrako?" Hipna-hipna Haokhomanggi Wakhal da Matao bu Ningsinglakhi.
"Ei Etao gi Pan-Mairen Heklaga Ngasimak Thinbirudaba Yade."  Asumna murum-murum sonduna phuk hougatlaga Nengneivah bu kouraduna, " Ngainu, ei Pam da Chatke Pan-Mairen Heklaga Tamgi Etao Loya gi manakta Thibige"
Phuga da Cha Lolliba Nengneivah na Mei hounaba Nungshit Kamna Kamna, "Nangbu Ngaorabo Beilhem, Lan Maraksida Karamna Tam da Chattoino?"
"Lan Oibagine Eina Thilludoise, Natradi Ma Kouraga Pamda Chatminabasu Yaidana"
"Hoi-hoi Ado Cheksinna Chatluko, Nanggi Kidaba, Meebu Loina Phana Khanbadu Touganu." Asumna Haiduna Sing Semlingei, Haokhoimangdi, "Hoi-hoi" Haina Haina Mapallomda Thokhre.
"Ehe! Eidi Ekaobu Kaowine, Etaodo Magi Lougi Lousangda Laknaba Phone Toukhige. Etao gi Number Dubu..." Asumna Magi Phuritkhaodagi Phone Louthoktuna Matao Loya da Phone Tourami.
"Etao Mang Keidoure, Karam-Karam Pallige Nangbu"
Maithong Maka Laamna Nokphet Touraduna Haokhomang na "Nungairiye Etao".
Thangnaba Mitkupta Mitlu Eera Chelladuna "Etaona Tamda, Eina Chingda, Tokhai-tokhai Leinabase, Eigi Thawaise Yamna Nungaitabanene Etao."
"Adunine Etao, Achouba Singna Yanadraga Eikhoibu Kayada Walhallaba, Praja Eikhoina Nungshinarabada, Kayam Kuina Touba Ngamgani Haige Makhoigi Lando"
"Hoine Etao, Ado Eigi Pamlou dagi Etao gi Pan-Mairen Hekpibane Etao gi Lousangda Lakpiyo Aduda Eisu Purakke."
"Ehe! Aduk Wana Hekludrasu Yabadubu, Hoi Etao Eisu Ingkholdagi Mana-Masing Mayam Hekpiramge"
Nik-Nik Laona Louri Chonna Thallaba Laija Esingda gi Emaida Langlaba Nungsha gi Mangal na Yeibada, Langtrik-Langlaba Lupa Mapak-Mapak Chaithoktuna Thambagum Ningthiraba Loukolsida, Chingdagi Chentharakpa Chingjum Laijana Loukhongda Thekna-Khoina Chentharakpagi Khonjel na Naitom Taraba Taibang Meeoiba Kanagi Khongul Tadraba Chiklaba Loukol sigi Ningamdaba Mapao Kayana Thallaba Seisak Kaya Tamjabagumle. Amaromda Amuk Meechik-Meeraokhol Tadraba Echik-Chiklaba Loukolse Ngasidi Akibasu Phaohalli.
"Etao, ei youraklehe, thong hango." Asumna Mataobu Koujaraduna Haokhomang Matao gi Lousang Yousillakhi.
Louri da Thamlamliba Yendem, Sougri, Belendri, Karot Asina Chingba Esang Mayamdu Ubada, "Onthoknasu Yamkhreda, Asuk Yambasibu Loina Patpana Hanba Tare Tourise." Asumna Hairaga Thong Adu Haidoklaga Khongkap Ama Hek Kansinbaga, Angangba Eetana Punglup Luplaga Leibak ta Phibam Kaina Taduna Leiriba Matao Loya gi Thawai Yaodraba Hakchangdo Urubada, Masa Pumna Tu Khyao Chungladuna Khangprek Khangna Chongthoklakhi. Thangnaba Mitkupta Wakhal Laktuna Thawai Yaodraba Loya gi Hakchangbu Konkhatchaduna, "Etao Asirane Nangna Eibu Ngairamge Haikhibado" Makhol Eesi Sitharaba Khonjel da Mitki Pee ga Eroinana Tengthajakhi.
Tanja Adumaktada Mee Khara Chensillakpagi Makhol Takhi, Haokhomangna Hangatna Yengkhatlaktuna Lakliba Naha singduda Yengladuna, "Enaosing" Haina Hairamlaga Wahei Makha Amaphaoba Haiba Nanghandana Akibagi Saklontana Pik Thallaba Thangjou Paiba Naha Aduna Mamit Laothoktuna Akiba Khollaoga Loinana Haokhomang gi Makokta Thangjouna Yantharakhi.
Haokhomang Khudakta Leimaida Takhi, Mahakki Makoktagi Kapthorakhiba Angangba Eekheng Laktuda Marup Ani gi Asengba Nungshibagi Wari Adudi Adumak Taibang Kanana Khangbidana Mangkhi.
Kapthorakpa Eekhengna Mamaida Chonglaba Akibatana Thallaba Saktam Puriba Thangjou Paiba Naha Aduna Mathamoi Penna, "Marup sing Eikhoigi Eyamba Loya bu Meenungshi Leitaba Hatlamliba Meehatpa Asisu Hattuna Eina Laman Khumlabani."

Tuesday, 19 April 2022

Cheilaoba

Mamaangeidi Sajibu Thaa Haibasi Yaamnasu Ingdaba, Yaamnasu Saadaba Khwaidagi Nungaiba Thaa Ama Oirambani, adubu Malem gi Aying-Ashaa gi Khal Kaitharakpasina Lamtaa Loisillakpadagi Houna Sariba Nungshaa si Onthoknasu Yaakhre.

Nasai Nungthil gi Yaaklaba Nungsha gi Meishaa Maraktuda Waana Chek Hollubagi Awaaba Pothanaringei, Chekon Mapuna, Chekonda Thabak Suriba Sinmi Singdugi Cheilaobagini Haiduna Mata Phana Phajaraba Shareng Amamam Yellakpadudadi, Nongmagi Chara Taanjariba Sinmi Singdudi Haraobana Lu-ton Saatkhre. 

"Onthoknasu Mabuk Mapao Phakhredako Eikhoigi Chekon Mapuse", asumna mayamna sonnei, haraonei.
 
Maagi Thunglakliba Shareng Adu Phirol Haplakpa Khao Aduda Hapchillaga Harao Momon Minokka Loinana Mayum Maikei Panglakli, Leima.
Nungthilda Nungsha Phana Sajarasu, Chekondagi Mayum Phaobagi Lambida Leiriba Lamhang Aduda Sitliba Numidangwairam gi Liri Humba Malangbana Hakchangda Yeibada Awaba Pumnamak Kok-hankhi. 

"Mama Eikhoigisu Hayeng Cheilaosiko", Leikai gi Mamanaba Singna Moigidi Hayeng Cheilaogani Mathel-Lukoi Mayam ga Loinana Hainarakpada, Leima gi Macha Atonba Tomba na Mamada Hairakhi.
Macha gi Wahei Aduna Leima gi Thamoida Haingam Toungamdana Makhol Thokna Kapninglakhi, adubu Machagi Matou Aduda, "Ema gi Tomba, keidoubei Cheilaoroidoino, Eikhoigisu Hayeng Soidana Cheilaodoini."
Tasengnamakidi Mapuroiba Leikhidraba Matungdagi Leima, Yamna Wana Macha Anibu Nongmagi Chara Ani Suna Pijaba Ngamnaba Hotnabada Chekonda Thabak Sujaribi Sinmi Amani. Cheilaobagi Mathel Lukoi Langnabagi Pangal Leima da Leijade. Ahoinadum Cheilaoba Numittumadi Chekon Suti Oirani-Khutsumal Phanglaroi, Macha Anibu Matou Karamna Mabuk Thanhangani Khanbada Laimal Oijaribini.
Achouba Wakhal gi Potlum Amaga Loinana Macha Anibu Ayukki Chara Pijaramlaga Chekonda Thabak Suba Lakhibi Leima, Wakhal gi Potlumna Lumankhibana Machi Machi Ungdunata Leikhi.

Nasai Waigi Leiramba Potlum Khudingmak Khajik Kokcharaduna, Magi Khao Aduda Hangdok-Hangdoktuna Yengjaraga Maithong Momon Noktuna Asum Lakpana Mayum Yourakhi.

"Thoibi, Ema Lak-a, Emana Puraklisse Keino Yenglo Laone, Nachin-Noupa Anibu"
Mamagi Khonjel Tabada Ei Hana Yengni-Ei Hana Yengni Haiduna Inna-Innaduna Animak Chenthorak-e.
"Ehe! Tounanu Haimi Noi Anibu, Sokna-Laknaba Tarene. Se Se Emana Hayeng Cheilaobagi Achouba Sareng Ama Leiraklabani, Yengose."
"Mama Sigise Eikhoigiro?" Chaoraba Shareng Adu Ubada Haraobana Thumhatlaba Thoibi na Hanglakhi.
"Mane Eikhoigine Hayeng Cheilaobagi Emana Leirakline" Macha gi Haraobadu Ubada Penjaraduna Leimana Khumlakhi.
"Mama, Eikhoigi Nga Thongdoiro Hayeng." Mama gi Matambakta Changsillaklaga Tombana Hanglakladuna Mama gi Phurit Takhutuna Mamagi Khomlang Thakchakhi.
Macha Tombagi Makok Nanthabiraduna, Epang Pangjaba Wahang Aduda Momon Noktuna, "Hayengdi Mama na Sharengsi Haona Thonglaga Eikhoi gi Cheilaodoine."

Mama Hallaklabaduda Thoibi Masung-Mamanabi Mayam Sanaba Yaorunaba Chatkhi.
"Thoibi! Noi Nama Yumda Leihoubara?" Thobi na Mayum dagi Thokhibaduda 
Thonggan da Thengnaba Leikai gi Mane Abesana na Hanglakhi.
"Aw! Leihoubane Ene" Asumna Khumlamlaga Mamanabi Sing Leikai gi Lampakta Sanabadu Yaorunaba Chenkhi.

"Leima! Nahan Cheilaoba Nangnaba Pige Haiba Senphamdo Pirak-o." Thongandagi Changlak-Changlakna Leima Ubaga Khara Kallap Hairakhi, Abesana na.
Abesana gi matou aduda Macha gi Khomlang Illamba Leima, Maphurit Chingthaduna Yamna Sonthana "Eche Waroubinu Nanao se Kari Hairagadaba Khangdre".
"Ngasidi Nangna Nakhon gado Sonthasanabana Kanaroi, Nanggi Nupa gi Phiroi Sonaba Peisa Khitta Puge Haibaduda Lupa Lising Tara Loukhibadi Tha Kaya Phare Ha? Sendoi su Nongmata Pirakte? Ngasidi Yaroi Sendoi Pigera Natraga Selep Pigera Ataabi Ama Ngangnadaba Sukya Yaroi."
Makhut-Masha Thin Thnduna Mamit Mana Langkhatlaga Tourakliba Mawong Aduna Leima Haipham Toupham Khangkhidre, "Eche, Ngaibibagi Ngaibiba, Matam Khajiktaga ....."
"Yaroiye, Ngasidi Nanggi Leijadabanaga Yaroi. Hayeng Cheilaoba gi Nga Chak Leigadaba Yam Lei Nanggi Peisadu aduna Leidouriba, Khangedana."
"Eche, Phida Somda Amukta Lengsinbikho, Nanao na Haibase Amukta Tabiyu Keidouge." Mangol Kachinda Leiriba Phida Adu Piraga Leima na Hairakhi. Phida Adu Louthorakpada Phida Marum da Leiriba Phajaraba Shareng Adu Abesana na Ukhi.
"Emai-Pema! Emai-Pema! Kaya da Ngamliba Nupino Yengunese, Meegi Peisa Singdokedi Haidradana, Mama-Macha Shareng ga Thonglaga Ahao-Ahaoba Cha Leiramemi" Mathabak Yei-Yeiduna Abesana na Hairakhi.
"Eche, Chekon Mapu na Cheilaobagini Haiduna Pirakpani"
"He Toungambi! Chekon Mapu duga Nangga Kari Mari Leinabeinonehe" Yamna Karemnaba Amaga Loinana Hairakhi.
"Eche, Angang Mamangsida Adumnadi Haibiganu"
"Kari Haidaba, Nangna Chatpa Lamchatpu, Leikaise Loina Khangnarabani, Emit se Nabana Loirabani."
Wapham asi tabada Leima Khangba Ngambagi Pangal Leikhidre, Tonjabi-Sonjabi Mapokta Poklubana Mitki Pirang Sinthana, Kha Chikna Khangjaba Nattana Karidi Touba Ngamlugani.
"Tou Ngambi Chinthibi, Se! Se! Shareng se ei Pure, Hayenggi Nga Chakka Amata Leidribani. Ngasi Tarani gi Manungda Sendoi Awatpado Louba Lakani, Matamdudadi ei phatte hainuko."
"Eche, Madutadi Pubikhino, Pikliba Echa Anisigi Haraojabadutadi Manghanbigano?" Thamoi Sokna Tengthajaba Khonjel da Leima na Hairakhi.
"Kari! Nanggi Nacha da Nacha ro Eigisu Echa singdo Pijanabani Purise." Asumna Shareng Adu Puraga Abesana Thongal Lom da Chatkhi.

"Mama, eikhoi gi Nga Pugri Keigino?" Thoiba na Mama gi phiji Chingladuna Hanglakhi.
Sanaba Loiraduna Hallakhiba Thoibi nasu Abesana na Shareng Adu  Puraga Chakhibaduda, Yum da Prap-Prap Chensillaklaga, "Mama, Ene Abesana na Eikhoi gi Shareng Pukhrise Keigino?"
Macha Anigi Wahanggi Paokhum Leijadrabi Leima, Kanada Tainaruni Khangjadana, Macha Anibu Chetna Konjaduna Makhol Thokna Tengthajakhi.

                                                                ===== Loiraba =====

Thursday, 30 August 2018

Mapu gi Khudol Nungshiba (Anisuba)

Ngasigi Meerolna Nungshibabu Sannapot Amagum Khannarakpa Asina Nongma Nongmagi Taheidaba-Uheidaba Laibak Thiraba Thoudok Wathok Kaya Thokli. Nungshibadi Tengpanba Mapu Mahakna Pibiba Khwaidagi Athoiba Khudol ni. Amuksu Hangba Yai Madudi Mapu Mahakki Khudol Oiriba Nungshibana Matou Karamna Awa Ana Kaya Ashibu Purakliba? Tasengbadi Nungshibagi Chap Chaba Matik Mayai Khangdaba Meeoisingna Nungshibagi Mingda Chathariba Aranba Kaya Asina Awa Ana Khudingmaksi Purakpani.
Hiram Asida Inkhatlakliba Amadi Meeyai Challaba Khangdaba Yadraba Wapham Ama Hairagadi NUPA NUPI ANIGI MARAKTA PHAONARIBA APAAM NUBGSHI GI EENOT asini.
Heeram Asida Tengpanba Mapu Lainingthou Mahakki Chingu Mapao Amatang Taibang Pumbada Tharamlage-
"He Namu Taibang-o, Taibang Kumhei Chaokhatnaba Napuroi Eina Tharamlage Nupa-Nupi Phamtinnaba gi Mari Asidi Napuroi Eigi Mingkheida Sari Wasak Challaba Saabi-Saanou Anidu Khakki, Taibang Khunchao-Leichaonaba, Saabi-Saanou Anigi Nungshi Parei Chetnaba, Saabi-Saanou Anigi Thawai-Hakchang Sinanaba Thabane. Napuroi Eigi Yathang Wangmada Atoppa Taibang Kanagi Phamda Lalluraba Natraga Napuroi Eigi Mingkheida Sari Wasak Chandriba Nupi Nupi Phamdinaruraba Natraga Nupaga-Nupaga, Nupiga-Nupi ga Phamdinarurabadi Napuroi Eigi Cheibi-Cheitheng Ahakpa Phangganido Taibang-o"
Matou Asumna Nupa Amana Atoppa Kanagi Nupi ga Natraga Nupi Amana Atoppa Kanagi Nupa ga Aronba Mari Thamnaba Amadi Luhongdriba Pakhang Amaga Leishabi Amaga Aronba Mari Thamnarabadi Makhoi Amata Tengpanba Mapu Mahakki Chingu Cheibi-Cheitheng Phangdana Tokhidri. Machana Mapa Hatpa, Mapana Macha Hatpa, Mapana Macha Nupibu Namja Namthekpiba, Mamana Macha Hatpa, Machana Mama Hatpa, Machil Manao Hatnaba, Asigumba Singsidagi Hendoklaga Naosatpada Ngairiba Pikliba Nawa Kayabu Hattoklaga Langthoklamba, Pakhang-Leishabi Kaya Mapham Marang Khangdana Punshi Pikhamnakhiba Asinachingba Tabada Tu Chunglaba Thoudok-Wathok Kayana Thalla aba Malem Ama Oirakli.
Maram Aduna He Meeoiba Ngaihakki Hakchanggi Apenbani Khalliba Nahakki Meekup Amagi Nungaibaduna Nahakki Punshibu Awabagi Loinaidraba Kom Aduda Puthajaganu. Karigumba Mamangthangda Soikhiba Yaorabasu Thamoida Amakpa Amata Leitana Mapu Magi Khuyakhada Ngakpinaba Changjaro, NGAKPIHEIBA LAININGTHOUNI - CHANBIHEIBA MAPUNI.

HAYUM SHIDABA

Wednesday, 27 June 2018

Cheitheng

"Mama..., Mama... ei chak yam lamme."
Musi-Musiba Thaomei Mangalda Uboi-Udaboi Phanek Lollibi Mamabu Kouduna Thoibi na Nahe-Khonjel da Taplapna Hairak-e.
'He Taibang Sembiba Mapu! Kari Changyengno Tollabi Nanaida, Nanaigi Karamba Eeralgi Cheirakno'
Hingli Haibatamak Ngairabi, Laiyong Khangdaba Anabana Maram Oiduna Matam Kayagi Mamangdagi Phamungdagi Hendokpa N
gamlaktrabi Machabu Nongmagi Chara Ani Suna Pijaba Ngamjadrabada Thamoida Kapchabani Leima na, Taibang Mapubu Koujaduna.
Machana Chak Lamme Hairaklabada, Ningamda Potlumna Nanthakhiduna Leppa Leitana Chentharakliba, Mitlu Pirangbu Teithokladuna, "Ema gi Thoi, Nongandourese Nong Hek Nganbaga Mama Dukandagi Cheng Walluragese, Aduga Haona Thonglaga Chathoksi"
Nungshirabi Piklibi Machagi Laibakta Nanthabiduna, Macha gi Taiphet Taraba, Kuchu Maksillaba Maithongbu Yengjaduna Mitluda Piranggi Eeradi Chen, Machagi Mamangda Kapthokluba Yadana Wana Khangjaba Matouni.
"Mama Eikhoigi Cheng Leitrabo?" Nahe Khonjelda Thoibi na Mamada Ningthina Yengbadi Ngamjada Uirum-Uirum Yengladuna Hairakhi.
"Emagi Ebemma Mama bu Kei Hairasige Thoibi", Machagi Wahangduda Phathaba Ngamhoudana Leima Makhol Thokna Tengtha Khonjelda Macha gi Mamaida Nalladuna Hairakhi.
HE NONGDAMBA, KANAGI KARAMBA MARAL GI CHEIRAKNO NANGNA PIBIRIBA NOUJARIBI MAMA MACHA ANIGI MAPHAMDA, TOLLIDAKO HE LAIRABA KALLABA NAHAKKI CHEITHENGNA OTPIRARE TOLLABI MAMA MACHA ANIBU.


- Lei Ro Mee
Lairabagi Marup Asengba Marupti Mitlu Pirang Khaktani

Sunday, 28 January 2018

Mapu gi Khudol Nungshiba?

Taibang Malem Leikol Asida Khunda-Leitaduna Leiminariba Meeoiba Kouba Eikhoi Khudingmakna Khwaidagi Pamjaba Amadi Khoidajaba, Matam Pumnamakta Thidunata Leiba Potsak Hairagadi NUNGSHIBA Haibasini. Laining Kayagi Lairiksingda Nungshibabu Asumna Haibirami,
"Nungshibadi Akhang Kanbani Amadi Thoujal Leibani, Nungshibada Kallak-Khambanba Amadi Chathokpa Leite, Nungshibana Eina Mahele Khande, Atoppa Singbu Tathi-Tawoinasu Toude. Nungshibana Phattabada Thabakta Keidoungeida Haraode, Adubu Achumbada Thoidok Hendokna Apenba Pokchei. Nungshibana Khudingmakpu Konsinbi, Khudingmakpu Thajei Amadi Nungshibana Awa-Ana Khudingmakpu Khangba Ngambagi Panggal Haappi. Nungshibadi Loiba Naide, Maichou Singgi Chingu Mapao Kaya Loikhigani, Eikhoina Heijaramba Mahei Kayasu Mangkhigani Adubu Chingjaogum Lengdana Leihougani Nungshibadi.
Meeoiba Eikhoigi Chiraba Tanpham Kayada Thajaba, Ningjaba Amadi Nungshiba Khaktani Eikhoiga Lengdana Leihouba. Ahumsigi Marakta Khwaidagi Athoibadi Nungshibani."
Asumna Aranba-Amakpa Amata Yaodaba Taibang Sembiba Mapu Mahakki Athoiba Khudol Nungshiba Haibasibu Meeoiba Eikhoina Mangthokpiri.
Nungshibagidamak Nungshiba Amana Kanagumba/Kanagumbi Amagi Nungshibabu Manghalli- Lamgidamak Yumlonnaba Masel Yeknahalli, Machil-Manao Thang Painahalli, Phurup Amaga-Phurup Amagagi Marakta Yeknanabagi Maru Oihalli, Saktigidamak Leibak Amaga Leibak Amagagi Marakta Yeknabagi Maru Hulhalli.
Malem Leisemngeida Tengpanba Mapu Mahakki Nungshibana Oikhiba Meeoiba Eikhoina Ngasidi Senglaba Mapu Mahakki Athoiba Khudol Asibu Yeknabagi Maru Onthokpirare, Masimakna Meeoiba Eikhoina Kijana-Nungshina Ningjariba Mapu Mahakna Penbiramgadara?

Thursday, 30 November 2017

Achumba Liklam

Taibang Malem Leikol Asida Mapu Magi Kanglam Tung-inna Pokngamdraba Meeoipok Oina Poklaba Meeoiba Eikhoina Malem Sinba Thungna Chattuna Mapu Magi Liklambu Thijari, Mapu Magi Mingkheibu Sonjari. Mapham Khuding Koidunasu, Laiphamlen Khuding Thungludunasu Pukningda Ingthaba Haibadumadi Ayambana Phangba Ngamnade. Param Lallaba Meeoisingna Adugumba Ingthaba-Tapthabatana Thallaba Nungairaba Punshi Adu Phangdabani.
He Meeoiba, Taibang Mapuna Thabiba Chingu Mapao Amatang Yaibi Khuding Younanaba Paodamlagedo Ngasidi-
Taibang Mapu Mahakti Namu Kanadasu Sadongdiye, Meeoiba Eikhoigi Khutsem Oiriba Khutna Saba Meetam Amatadasu Kaidongdiye, Thawai Panba Lengli-Palliba Potsak Amatagi Mawong Matou Loudunasu Saphongdiye. 
Mapu Magi Asengba Yaibirel ne, Yaibirel Mahakti Macha Manai Singgi Marakta Koipai-Paiduna Taibang Khumhei Yengduna Leibane. 
Namu Taibang Khudingmakki Thamoi Laiyumda Asengba Yaibirel Mahakna Matam Pumnamakta Ngabiye. Adugumba Mangal Adubu "Nungshiba" Koubane.
Nungshibanabu Leiraba Kallakpasu Leiroiye, Meehoubasu Leiroiye, Athibasu Leiroiye, Khambanbasu Leiroiye, Yengthibasu Leiroiye. Nungshibanabu Lengdraba Thamoi Ingthaba Phangbane, Wakhalsu Aphaba Khanbane, Tingchang-Laichang Leitabane, Awa Ana Leiroiye, Nungai Yaibi Marang Kaiganiye.
Laiphamlen Amatada Chatludrabasu, Koina Chattuna Mapu Mabu Thirudrabasu, Namu Taibang Eikhoigi Thamoi Laiyumda Matam Pumnamakta Mutpa Naidana Ngalliba Mapu Magi Lengdraba Khudol Nungshiba Kouba Mangal Ado Taibang Khudingda Sandoklasi. Mapu Mana Thabiba Malem Leikol Asibu Ingtha-Tapthaba Mapham Ama Oihallase.

- Lei Ro Mee

Friday, 3 November 2017

NAPAL KABA amadi NOLLUKPA

Punshigi tangkak amada "NAPAL KABA" haiba mahakna eibu pubikhi tamthiraba awaba amadi ekaibagi loknung amada. Loknung adudagi thoklaknaba hotnabada matam kaya mangkhi, leijaramba, heijaramba eigi mahei amadi heija singjaba kayasu mangkhi.
Madumakna eina khangjakhi, "NOLLUKPA" haibasina khudingmaktagi athoibani. Nollukpa yaodraba mahak adudi awabagi loknung taba lambi aduda chatliba meeoini.

Adungei Malem Leisemngei gi matangni, Atinga Kullu Shidaba na Mapaari Anida Nongkhong Koirunaba Thoudarabada, Mapaari Ahal Oiriba Lainingthou Sanamahi na Samma Panggal Kanba Mahakni Matagum Mapabung Ibongogi Thoujal Phangjarabada, Pamba Keirel Tongduna Nongkhong Koirunaba Khongsaankhi. Manao Ibungo Eputhou Nongda Lailel Pangkhangbadi Pangal Sarep Phadri Khan, Pallem Oibi Leimarembi Makada Nollukna Changjaduna Palem gi Paotak Loujaduna, Palem Magi Thousil na Taibang Mapu Oiba Phangjakhi.

Matou asumna "NAPAL KABA" haibasina meeoiba eikhoina phanggadaba khudongchaba amadi eikhoigi toujamal kaya arembada tahalli. Adubu "NOLLUKPA" haibasinadi eikhoibu punshigi lambida yaiphaba amadi harao-nungaiba kaya puduna lak-e.

-Lei Ro Mee

Monday, 30 October 2017

Thaaballei

Ngangranaba Korou Magaalna
Malem Leida Yeirakle,
Charoi Koubi Mahaksu
Tetu-tetu Khonglakle,
Thengidako Nahakti Thaballei
Yahou Thengmankhre Nahakki Leinamse,
Thanil gi Thabal Mangalda
Yeningthagi Ahing Leikolduda
Leinam Yelhoudraboi Nahakti.
Thaaballei Koubi Leirang Nahakti
Singel Laktasu Tinphadedo
Chinadedo Nappadasu Taibangna;
Ahing Leirang Nahakna
Chingkhei Phidup Hullaklabada
Karigi Yelli Leinam Nungshiba.
Taibang Khongchat Thugaige Khanbara
Mahousa Mabu Temsingnage Khanbara,
Ahingi Leirang Thaballei
Yellanu Nahakki Leinam Nungshiba
Phajillu Nahakki Pukning Epomsu;
Khumjillage Eigi Khorbaksu,
Tharage Eigi Khorjeisu
Kaihouraroi Amuk Leirang Nahakpu
Leple Puningshina Ngasidi
Waroubinu Warak Kabi Eihakpu.

Seirengba
Lei Ro Mee

Amambada Pothajage

Angaanba Mabu Natheiduna
Chiklaba Thaasigi Leikolsida;
Houkhraba Tamthira Thoudok Kayabu
Kaorage Khanna Lelliba Punshini
Thiribani Achikpasida Eigi Pothapham.

Chiklaba Ahingsina Marupni Eigi
Amamba Mahakna Thounani Eigi,
Mamlaba Ningsingba Thoktraba
Suklaba Ahinggi Leikolsina
Pothahalli Eigi Pukning-Wakhal.

Thoraklaganu Nangbu Ahinggi Thawan
Ningshinghallaganu Eigi Punshi Wari,
Tamthiraba Thoudok Kayaduna
Otlambani Eibu Mikup Khuding
Sinthahallambani Pirang Achikpa Khuding.

Ningshingbagi Mangal Piriba
He Atiyagi Langlaba Thawan,
Laklaganu Nahak Amuk Hanna Punshisida
Pothahanbiro Eibu Amamba Leikolsida
Ootpiraganu Amuk Chokthara Thawaisibu.

Chekla Laktagi Athoibi
Ho Nonggoubi Chekla Nahakna
Kouraro Naruploi Amamba Nonghou
Khumjinhanbiro Atiya Sinaba Ahingsida
Pothahanbiu Eibu Mikup Amata.

Tengthajariba:-
Lei Ro Mee

Friday, 27 October 2017

Hiyanggei gi Thaanil

Inglaba hiyanggei gi liri sitpa malanggi ayingba khangamdrabada taibang pumba masa masagi mayumda ningaidana tumkhul talli. Chikna Thenglaba Ahing mamei asida, sumangda da thariba phan mathakta phamduna atiyada thokliba nongallamdai thaaja mabu yengjaduna phumbangnaraba wakhal gi potlum puduna, nongdamba mabu amuk ninda touja madom tarak hikna-hikna tengthajari, Lamnganba. "Dada, Dada", emungdagi Linthoi na sonthangnaraba khonjel da Lamnganbabu Koubagi Khonjel tarak-e. "Lamnganba do, sumangda da phamliye Ebema, keidourage nangbu mama da haiyo" Macha gi makokta khutna tapna-tapna nanthabiduna Leima na taplappa khonjel da hairak-e. Mama na ahing nungthil khaidana mabu seba toubiba, amadi ahing tumdabana taiphet taraba mamagi matoudo yengladuna "Mama su Dada su eigidamak yam ware" cheiraktuda Lamnganba Ka da changlak-e. "Mama hoi karisu wadiye Ebema, nangna naba pharakpadune eikhoi mayamna ngairise" Lamnganba na changlakpagi sahum phangbada, Linthoi Lamnganba da uirum-uirum yengladuna hougatke touwi, "Emagi Ebema mama sougese, keigino nangna phuk hekta hougatke touridubu." Lamnganba su changsillak-e, mamitta piranggi eera chen, chinbal dana momon nok, sitharaba khonjel da, "Thoi, ei sida leiye haiyo keino nangna hainingliba." Leima na Lamnganba da phamung manakta leiriba chair aduda phammu hairamlaga thokhi. Mamana thokhibadu ningthina pangjaba ngamdaba mamit tuna Linthoi na yenghouwi. "Se Thoi, kei samak-u ge. Chak lamlabaro nangbu?" "Dada ei karisu chaning diye, nangdi nabuk yam phatte, Dada." Oinajaba mawongda yamna wana hairakpa Linthoi na khumlakhi. "Eh! Eina kamaina puk phatriba?" "Nangdi nathan nathanta mapan da phamaga thaa yengbado. Dada Thaanil kayam watlige?" "Ngasi ne Thoi, ngasise Hiyanggei Thaanil ne" "Ahangba Atiyada da thaaja mana matomta thokpadu ei yam yengninge Dada, eibu sumangda amukta pubiyo." Numit kayani phamungda hiptunata leiraklabada ngasidi Linthoi khoirangba amaga loinana Thaaja mabu yengninglure. "Mapan da yam inge, Nungshibi. Se ei thongnao hangdorake, thongnao dagi yengse." Lamnganba hougattuna thongnao hangdokke toubada, Linthoi na makhutta phaduna, "Talle Dada, eidi nangga sumangda da phaminaraga yenggani." Ningai kankhraba Linthoi ni, nongmata mana ningai tourakpada Lamnganba maithikhidaba yaokhidri. Magi ningai khangbanina Lamnganba upai leikhide. Phiyangkok tagi Linthoi gi Shwal ama louthoklaga inbire, Nungsibana seba toubirakpasi nupi oibi singgidi khwaidagi haraojabi ni haibadu kuchu-kumen thoktrabasu maka lamna momon minok tamba ngamdrabasu, Linthoi gi maithongsinadi taklare. Lamnganba na Linthoi bu magi lengjumda ngathahallaga konbiduna taptappa khongthangda puthoraktuna sumanggi gi phal mathaktuda phamhalli. "Thoi, se tapna phamdarak-o, se tapna-tapna" Magi ka dagi sumang phaoba thoklakpasida Linthoi sonmankhibana sor mapi honjei. Sor thabet-thabet holladuna, "Dada nangsu enakta phammo." Lamnganba Linthoi gi manakta taplapna phamtharaklabada Linthoi na nungshiba magi lengjumda makok ngathajaduna taplappa khonjel da, "Dada, eikhoi anigi luhongba numitto kayam watlige." "Kuidre nungshibi, mathang thaa gi Thaanil numittudane eikhoi anigi luhongba." Phajinba ngamhoudraba chinbal khumkhiba paokhum, adubu wahang aduna Lamnganba gi thamoidadi oirare khangamdraba meichak lising-lising. Paokhum adu tabada Linthoi haiphet momon nokchei, "Dada" Lamnganbabu nungshina yengjei, "adudi kuidre ei naba yam thuna phaninge, Doctor na ei karamkanda naba phani haige, Dada?" Nungshibi mana haraojaba ubada Lamnganba, "Yam thuna pharani haiye" thamoinungda omduna chakliba meichak aduna khamba ngamhoudana eehourakhi mitki pirang Lamnganba gi mitludagi. Pirang adubu ubada Linthoi maithong langsilladuna taniklaba khonjel da hairakhi, "Dada eina naba pharani hairaga karigino nangna kapliba ?" sintharakhi magi mitludagi su piranggi marik-marik "Angaobi karigino nangna kapliduna" masagi mitki pirang teithok-teithokna taniklaba khonjel ga loinana hairakhi Lamnganba. Amuk Linthoi gi pirang na chotlaba maithong adubusu teithokpikhi. "Dada karigino nangna kapliba?" "Yengo Thoi thaajabu ngamjabi nanggi maithongbu ujabada, thaaja mana haraojarise. Nangna ngasi phagatlakpasi ubada eisu haraomanbagi tarakhiba peerangne nungshibi." Sontharaba Linthoi, nungshiba magi wahei adu tabada momon noklaga "Dada, ei yam chokthare ngaihaktang swaida pothage eibu sumbiyo, Dada." Linthoi na mangonda ngatharakpaduda Lamnganba na Linthoi bu khut oina konsinbiduna ngouraba maithongsida choijainana tarakliba samlang adubu khut yetna haidokladuna-
'Chikna Inglaba Ahingda Ingna Ngallibi Ho Thaaja Sumbiyune Nangna Eigi Nungshibi.' 'Chikna Inglaba Ahingda Ingna Ngallibi Ho Thaaja Thembiyune Nangna Eigi Nungshiba' 'Tanglou Thenglaba Ahing Nangna Ningsinghalli Houkhraba Nungshi Wari Ahingsida Libiyu Thaaja Nangna Eigi Nungshibagi Wari' 'Loinaidaba Warini Nungshibagi Libiyu Ho Eta Thaaja Thembiyune Eigi Nungshiba'
"Dada, ei sor honba yam ware" "Thoi, Nang keisu touroiye" meepaiba-pakhatpa khonjel da Lamnganba na Linthoi bu chetna konsinduna makhol houna hairakhi. "Mama, Thoi se keinoma toure" Lamnganba pakhatna Linthoi gi Mama Leima bu kourakhi. "Dada, eibu thadok..." Amuktang Lamnganba gi khudang anida chetna khangpai paisillamlaga, hakchang matabu Lamnganba gi tampakta yata-hallamlaga thawaina mana chekla oina mapham khangdana paikhre. "Thoi, nang yaodraba taibang sida ei ethanta karigino thambiramliba. Thoi ei nangbu thadokpa ngamloiye" Linthoi gi makok konduna, makhol thokna tengthajari. Meepaiba khonjelda, "Keidoure haibano Ibungo?" Chenthorakhi Leima. Leiramliba Linthoi gi mawongdu ubada, Leima kokchaobi kakhre, "Emagi Ebema kari matouno nangna oiramliba phibamsibu, emadi mangjaredana Emagi Ebema" lektha lekthana machagi thawai yaodraba hakchang bu konduna tengthajari. "Thoi eibu bidai pinabagira nangna eibu ngairamliba, Thoi hougatlo, nangbu luhongba kuidre naba yam phaninge hairambadai" sitha sitha Lamnganba toupham khangdana tengthajari.
"HIYANGGEI GI THAANIL NANGNA LIBA LOISILLAMDRABA NUNGSHI WARI KANANA LOISINBIGANI, LOISILLAMDRABA WARI ADUNA THAMOI ANIBUDI SETNAHANBIRARE AMUK HANNA TAISINABA YARAROIDABA KHONGPHAM AMADA"

Saturday, 17 December 2016

Sleepless Nights, a gift to Money Launderers

When the Hon. PM announce the demonetization of 1000 Rupees and 500 Rupees notes the entire country was shocked, and most importantly those people who are stock piling black money had a sleepless night.

“If we have to nab a thief, there is not logic of informing the thief about the plan.”
In the announcement, Hon. PM said that the step to demonetize those notes is to fight terror funding, black money and fake notes.
The article will show an aspect where the demonetization will help in fighting money laundering.
Money laundering is a process of converting a black money/illegal money into white money. Black money or illegal money means the money which a person acquired through illegal means.
Here we are going to discuss about how the black or illegal money is converted into white money.
First of all, a person (a criminal or a politician or a bureaucrat or a business man) earns black money through different illegal ways like extortion, bribery, corruption, smuggling, selling drugs etc. and he collects all those money as one.
Then the he will start dividing the money into smaller denominations.

Example,
If he earns 1 Crore Rupees, he will divide the amount as
10 Lakhs + 15 Lakhs + 5 Lakhs + 20 Lakhs + 2 Lakhs + 7 Lakhs + 1 Lakh + 17 Lakhs + 13 Lakhs + 6 Lakhs + 4 Lakhs

Now he will start using this smaller amounts into different ways like buying investing in share markets, buying jewelries, buying apartments, opening fixed deposit account in bank etc. In the process, he will start investing the black money into market.
The process of investing the black money into the market is known as Placement.

After the step of placement, he will start Layering.
In this step, he will take back his money from a unit in which he invests and he will again invest the amount into some other unit. Likewise, all the investments will be taken back to invest in some other units again.

So, he will make layers of investments one over another by his black money.
After years of layering he will at last start disinvesting his money from all the units, this step is called Integration. When he integrates the whole of 1 crore Rupees which he earns from illegal activities, the money will become a white money because the money has layers of legal sources and he can deposit the whole amount in the bank.

The policy of demonetization will stop the money launderers in the first step that is placement. He will not be able to invest his money in any units and demonetization compels him to go directly to bank for the deposit. Here the intelligence agency will be alerted and he will be book immediately, as the source of the money is not legal.

We all know that politicians corrupt, bureaucrats take bribes and anti-national elements use extortion, drug mafia, smuggling of illegal things as a mode to franchise their units. All these malpractices will be stopped by the demonetization.

The step creates a panic to common people of India and also it creates an economic standstill for a moment in the country, but those effects won’t last long. So better not to get panicked, no one will lose even a single penny he/she saves and the economic activities will be stabilized very soon.

It is true that demonetization will help in curbing corruption and other illegal trade practices. So, we need to cooperate our government in fighting black money, terror funding and fake notes to shape a brighter future.

“If we have to gain something great in the near future, we have to sacrifice something now.”

Wednesday, 7 December 2016

Change for a Common Interest - Uniform Civil Code

India is a country of vast diversity, having people with different race, religion and language, and it is marching towards forming a strong nation. It is also accepted that India is a nation in making, and being a nation in making we have to look for the common interest all the time.
As an example, we had various indirect taxes which was a headache for the tax payers, but now we have come up with GST which is clubbing all the indirect taxes and we have many other examples where we had opted for the thing which is common for all. Likewise, we need to club all the personal laws which are in force to bring out a common civil code for all.
Our Constitution makers also felt the need for the uniformity in personal laws, so they kept the provision of Uniform Civil Code as a part of Directive Principle of State Policy in Article 44.

Need for a Common Civil Code
There are many laws regarding marriage, divorce and inheritance which are in force in India, and they are used according to the religion of the parties. Some of the examples are Hindu Marriage Act 1955, Special Marriage Act 1954, Dowry Prohibition(Amendment) Act 1984, Domestic Violence Act 2005, Hindu Succession Act 1956 and various other inheritance norms based on different religion. All these laws and norm are enforced till today, but there are many loopholes and there are also many areas which are not covered like Triple talaq, polygamy in Muslim, depriving of property right to Hindu Women etc.
According to the existing laws Christians and Muslim women are comparatively far better than Hindu women, because both for Christian and Muslim have the full-fledged right to own property but the Hindu women has no right to own property.
There is also a problem of triple talaq and polygamy in Muslim community, which directly challenges the dignity of any Muslim wife. This is a major element which majority of the Muslim women want to eliminate from the existing Muslim Personal Law.
In order to bridge the difference in marriage, divorce and inheritance laws of different religions and also to address the discrimination faced by women in such cases we need a Common Civil Code to minimize the cases in a long-term perspective, instead of amending the existing laws one by one.

Calls for the Common Civil Code
The call for a Uniform Civil Code started right from the very early stage of Independent India. Leaders like Dr. B.R. Ambedkar and Jawaharlal Nehru were of the view that being a secular country India needed a Uniform Civil Code, but they could not enact the law because of heavy opposition from seniors like Dr. Rajendra Prasad and Vallabhbhai Patel, and also from many sections of the then Indian society.
Supreme Court ordered the government to enact the bill since Shah Bano case in 1985. Before the Shah Bano case, Supreme Court had tried two similar cases under Criminal Code. Since then Supreme Court had reminded the Government about the need for a Common Civil Code on several instances.
Bharatiya Muslim Mahila Andolan and several other Muslim Women Social Activists are calling for a codified Muslim Family law. In one of the study done by BMMA in 10 states of the country out of 4710 Muslim women, 92.1% of the women want total ban on oral/unilateral divorce (Triple Talaq) and 91.7% of the women are opposed to polygamy.
Many right wing organisations are also supporting the Uniform Civil Code with some ulterior motives. They are even encouraging people, through many mediums, to support Uniform Civil Code.

Dead set against
All India Muslim Personal Law Board is spearheading the movement against Uniform Civil Code and they got the support from many regional and national parties like CPI(M), AITC, BSP and AIMIM. They are also organizing a signature campaign against it.
According to them Uniform Civil Code will infringe the Sharia- the Islamic jurisprudence based on Quranic teaching. They also stated that there is no need for addition or deletion on the existing law regarding marriage, divorce and inheritance, as the Sharia itself is total and complete.
And also, many experts are of the view that the motive behind the proposal of Uniform Civil Code is to curtail the Muslim Laws in the country and to establish a Hindutva based law throughout the 
country.

Way Out
The cases of discrimination faced by women in a marriage institution is common to all the religions and we need a solution to minimize the number of such cases for the greater interest of our country.
It is the government who has to act first, so the government has asked the opinion of the Law Commission to examine all aspects pertaining to Uniform Civil Code. And on the other hand, the union government should also bring all the opposition parties under confidence and draft the bill without any biases on religious line.
Many constitutional experts and legal experts are calling for a Uniform Civil Code to save the dignity of women and also, to show the genuineness of our Secular Stand.

Government should work honestly to serve the needs of the country and people should also understand the need for change to serve our collective interest.

Sunday, 19 June 2016

Changjaba

- Leishangthem Roshan Meetei

He Hei Heiya Hayum Shidaba!
Taibang Malem Leikoipungda
Nacha Nanai Kayabu
Kubiriba Panthouwo;
Khutna Saba Mitamdasu Kaidongdaba
Namu Kanadasu Sadongdaba
Asengba Thawai Meerel Oina
Taibang Thamoida Nganbiba;
Lallabada Kanbiba
Yollabada Ngakpiba
Taibang Mapu Lainingthou
Malem Leisemba Mapuwo;
Awaphamdagi Kanbiba
Awa Mitlu Teithokpiba
Khetnaba Leitaba Panthouwo
Achan Miran Naidaba;
Changjabasingbu Yokpiba
Changjaraktaba Singbu Chanbiba
Panthougi Nungshibiba Adutana
Phataba Singbu Namthabiba;
Chanbiu Nacha Eihakpu
Changjari Nakhuyada Panthouwo
Nathanungda Konsinbiu
Angaanbada Lamjingbiu
Achumbakhaktamak Pangthok-hanbiu;
Loirabada Punshi Chengjelda
Leihanbiu Thawai Meerelna
Panthougi Nakta Lengdana
Paap Chellaba Nachana
Punemjari Panthougi Khuyakhada.
He Hei Haiya Hayum Shidaba!

Chingu Mapao Amatang


- Leishangthem Roshan Meetei
Taibang Mapu Mahakki
Khuthek Numit Surakngei
Malem Leikol Masaigon
Taibang Phambak Matampak
Mapu Mahakki Mitam Lou
Taibang Phaorak Khibado
Ngasi Kourou Nongjani
Ningsinglibara Panthou-o.

Ningsinglak-u ko Panthou-o
Mapu Magi Mitam lou
Taibang Phaorakhibadi
Kari Thoudangbu Leibano?
Angang Nawa Oiringei
Khubang Changjou Anina
Khutum Chetna Tasinbadi
Kari Sintha Leibano?

Taibang Sintha Tunginna
Thawai Chekla Mahakti
Chatkhigani Thadoklam
Leipakna Saba Hakchang Polang;
Chekla Mana Ningaida
Kaidonglingei Samu Hakchangda
Mapugi Yathang Tunginna
Taibang Sintha Panghouro.

Chingu Mapao Amatang
Chinggoijaramge Panthou-o
Chetna Thambiu Lotuna
Luraba Thamoi Laiyumda
Mapu Yathangdi Athoiba
Mahakki Mingkheibu Sonbani
Soiphadraba Yathangni
Latnabiganu Panthou-o.

Chingu Madi Athoiba
Ngairi Matamdo Khourangna
Panthou Oiba Nahakki
Thawai Chekla Mahakpu
Pibinaba Kaidongpham
Yotki Akla Natedo
Ningthiraba Leikolni
Lomba Naidaba Punsini.

Saturday, 14 May 2016

Wahang Ama

 -Leishangthem Roshan Meetei

Hangli Wakhalna Itat-Tattana
Supnatagi Wahang Ama
Meeoiba Karino, Kanano?

Oori Eihakna Tattana
Angam Angam Chanaba;
Eigita Haiba Wakhalna
Atoppabu Hatpada Nachungdaba
Oiridara Makhoisibu Meeoiba?

Oori Eihakna Tattana
Kallak Yengthibana Thallaba;
Atoppagi Haraobada Saoningba
Atoppana Waraga Nungaiba
Oiridara Makhoisi Meeoiba?

Oori Eihakna Tatana
Masana Masabu Yengthijaba;
Semjaba Masana Masagi Manggi Lambi
Meena Semdokpiraga Masaoba
Oiridara Makhoisubu Meeoiba.

Oori Eihakna Tattana
Malangda Taodunata Leiba,
Aphaba Wakhaltamak Makhanba
Thabakti Sungsu Sudaba
Oiridara Makhoisibu Meeoiba.

Oori Eina Tattana
Makhal Kayagi Tengpanbagi Khutsem
Makhoisingdugi Marakta
Wahang Amatani Hangliba
Meeoiba Karino, Kanano?

Friday, 6 May 2016

Translation of Old Manipuri Words

  1. Angam Athou = Mantri
  2. Apaknga = Planet
  3. Apoklon Suba = Astrologer(Panji/Panjika)
  4. Apoklon = Kuthi
  5. Arangfam = Organiser
  6. Athenpot = Sidha Thinba(Lai da ensang-napi, hei-ranachingba katpa)
  7. Awanghei = Chorphon
  8. Chaithaba = Erujaba(Bathing)
  9. Chaigoinung = Environment
  10. Chalot = Garva(ovary/uterus)
  11. Charei = Phirol(Dress)
  12. Cheising Eeyek = Numeral Figures
    • Cheisinglol = Angka(Maths)
    • Chekla = Maning Tamba Uchek
    • Chenglou = Sak(Face)
    • Chindamba = Chaba
    • Chingu = Lai(God)
    • Chung = Ta(Spear)gi saphu ngaknaba khutlai
    • Chunggoi = Thanggi saphu ngaknaba khutlai(shield)
    • Edu Ningthou = Mache Singna Nungshina Koujaba Moupagi Ming
    • Emom = Echanupi
    • Enung Sowa  Ngallakpa = Nongallakpa
    • Esaabi= Nupi amana Magi Nungshinajaba nupa natraga magi nupa da kounaba minggou
    • Esaanou = Nupa amana Magi Nungshinajabi Nupi natraga magi nupi da kounaba minggou.
    • Hambrulei = Gulab(Rose)
    • Hamlen = Carbondioxide
    • Hanglai = Statue(Murti)
    • Hanou = Napi
    • Heibob = Nobab
    • Heirusil = Champra
    • Heiwang = Chorphon
    • Houraklon = History(Itihas)
    • Humlen = Oxygen
    • Ikom = Pukhri
    • Ipan Thaba = Swasti Puja
    • Kaidongpham = Panthungpham/Pothapham
    • Kanglon = Science
    • Kanglonloi = Scientist
    • Kaorel = San(Cow)
    • Kei = Kot(Grianery)
    • Koloi = Ming(Name)
    • Konyai = Iron(Estree)
    • Korou = Numit
    • Khaambi Mei = Mee Polloibagi Mei(Funeral fire)
    • Khoiyum = Lai(God)
    • Khomlen Mang = Mang(Dream)
    • Khomlen Tumkhul Tanba = Tumba(Sleeping)
    • Khorirol = Sahitya(Literature)
    • Khorjei = Kolom(pen)
    • Khurup = Thuna-Yangna
    • Khutnam Ming = Thumb Impression
    • Khutyek = Signature
    • Laija = Esing
    • Laija Esou Langba = Humang Souba
    • Lanna Thouram = Sorat
    • Leima = Yum gi Yumburembi/Yum gi Mou Ahal/Ningthou gi Nupi
    • Langpumlon = Astrology
    • Mangani Leihun = Asti Sanchoi
    • Leikhul = Surung(Cave)
    • Leimarembi = Ningthou gi Nupi Ahal
    • Leingak = Government(State)
    • Lemlei = Nga(Fish)
    • Liklam = Tradition
    • Likyom = Jantra (hakchangda pakpa, siba haiganu touheidae)
    • Liri Humba Namiba = Liri Humba Nungshit
    • Loibi = Ching(Hills)
    • Loijing-Loya = Chingya Tamya
    • Loinasillon = Sahitya
    • Loitam Thachatlon = Lunar Calender
      • Lonchan = Banan(Spelling)
      • Lourung shang = Circle office
      • Luk = Chak(Meal)
      • Luk Haba = Chak Chaba
      • Lurel = Kok(Head)
      • Malya = Nungshit
      • Malang = Nungshit
      • Malem Leikoipung = Prithivi(Earth){Malemna matomta khunggumna leijaraga numitki akoibaada koi pungngi haibadi matum tai haibagidamak leikoipung haibani}
      • Mingkhei = Naam(Ming akheiba, ming athoiba) 
      • Mishum = Mishum
      • Mitam = Murti(Statue)
      • Naat = Culture
      • Nakentha = Autumn
      • Neinasang = Institute
      • Leingaakloi = Administrator
        • Leingaaklon = Administration
        • Ningthem = Angamba(Courtier) singna Ningthouda kounaba ming
        • Ningthou Turel = Milky way
        • Nong kaba(nonggaba) = Siba
        • Nongkhong = Solar System
        • Nongthang kuppa = Braja taba(Lightning)
        • Nura/Nuja = Nupi
        • Paari = Echanupa
        • Palem = Ema
        • Pamba = Kei(Tiger)
        • Pamel = Uu(Tree)
        • Panthou = Epa
        • Paotakloi = Advisor
        • Pafal = Map
        • Parei = Wasak/Shap(Promise/Curse)
        • Pathou = Athouba Nupa/Etao
        • Pa Maru = Sperm
        • Phambak Kumhei = Sumang Leela
        • Phambi = Semen(Sperm)
        • Phamen = Yumgi Khwaidagi Ahal Oiraba Nipa na Phamgadaba Phida
        • Phoon = Sinya(Zero)
        • Phuhouba = Pujari
        • Pibarel = Bor(Groom)
        • Pombi = Yumda Yokpa Pon gi Uchek
        • Pukninglon = Psychology
        • Punemba = Khoiramba
        • Puwari = History(Itihas)
        • Puwarisuba = Historian
        • Sambrulei = Adargulap/Gulap(Rose)
        • Sangaisel = Comet
        • Sanggai = Yum
        • Sarep Kangdong Phaba = Chaoba Henkatlakpa(Grown up Child)
        • Seihek = Sur(Tune)
        • Sengga = Pukham(Plate)
        • Senmitlon = Economy
        • Shamu Panggal =Panggal(Strength)
        • Sindamsang = Institute
        • Singel = Lei(Flower)
        • Sinsang = Thabak Supham(Work Shed)
        • Sinnaisang = Thabak Supham(Work Shed)
        • Talloi = Yum Pallabi Nupi(Wife)
        • Tamba = Nupa
        • Tangja = Lin(Snake)
        • Taoba = Hui(Dog)
        • Taojing Hei = Hei(Fruits)
        • Tarang Malang = Space
        • Tengpanpa = Universe
        • Thachatlon = Calender
        • Thanil = Purnima(Full Moon)
        • Tharuk = Season{Tharuk Tharukki = Seasonal}
        • Thoupurel = Secretary
        • Thoudu = Nung
        • Thoupangloi = Coordinator
        • Tubi = Eputhou Pakhangbagi Laisol da sijinaba Eputhou magi maming atoppa ama
        • UnbiI = Pukning
        • Uraang = Tulsi
        • Urep Uyung = Jatra(yumgi Jatra)
        • Wahoulon = Grammer
        • Waitep = Eclipes
        • Wanglei = Yu(Alcoholic Drink)
        • Wangulol = Philosophy
        • Wayelloi = Ukil(Advocate)
        • Wayellon = Law
        • Yaibi = Thwai(Soul)
        • Yaibi Mangba = Siba
        • Yanggoi = Sagol(Horse)
        • Yarou = Saji
        • Yataba = Tumba
        • Yoibu-Yoihenba = Naha Matam oiba(Youths)
        • Yuthak = Matam





        more words to come...

        Watermelon Mojito

        Recipe:-

        • Blend the inner red part of watermelon in a blender or you may crush it using a crusher.(1 kg of water melon)
        • Filter the blended or crushed watermelon to get only the juice. And put the juice in a glass jar.
        • Cut some leaves of mint into small pieces and put it in the juice.
        • Stir the mixture till the mint is evenly distributed.
        • Add 250 ml of soda drink(sprite for best result) or vodka(any).
        • Stir the whole mixture again so that the soda drink or vodka is evenly mixed with the juice.
        • Put it in freezer for 30 minutes.
        • Now you may have your chill watermelon mojito by garnishing it with mint leaves and lemon.



        Enjoy...

        Thursday, 21 April 2016

        APAAM NUNGSHI KHUDOL

        -Leishangthem Roshan Meetei

        Mayek sengna ningthiraba, engaa thaagi nong haangkhibagi amakpa amata leitana pukning enou nouthokhanli, liri humba malangna heipaal leipaal da yeibada makhol thokna nungsiraba seisak tamlari phajaraba jagoiga loinana. Inglaba maalanggi sahumda choijainana taariba samlaangda humbada maithong tangkhai lotlibi Mosophi karigabu chaangdamnarugani, chaangdamningai leitana ningthire. 

        Ningthiraba matoubu yengjaduna manaakta phamliba Lamngaanba na mollaba Mosophi gi samlaangbu haigatuna hairak-e -
        'Nungsibi nangse kayada ingna phajakhraba, nangna eibu ngaohallare. Khangde eigi punsise nangna mikap thokhanbibaga chap manare.'

        'Oidaba ngaang ganuda Dada, asuk thibi eibu karigi aduk yamna thaagatpra?'

        Lamngaanba paokhum amata pidana Mosophigi tampaakta hiptharaktuna magi maithongbu yengduna leijakhi.

        Tasengnamak Mosophi phajabada lam youbini, ake amousu yamna pamjei.
        Mosophi na momon minokka loinana hairak-e
        'Dada karigira aduk munna yengbadi, eise amukta udribara?'

        'Nungsibi nangse yengbagi penba naide, nahaakki saktamse yengdunata leininge.'

        Ekairap touna Mosophi na Lamngaanba gi mamaibu magi tanourabi makhutuna inthoktuna hairak-e,
        'Dada taningteda, eidagi henna phajabi mayam leibane. Nachin thiganu eingondagi henna phajabi ooraga eibu kaokhini khange.'

        Lamngaanbana Mosophi gi makhut adu pairaga maagi mathabakta thamduna hairak-e
        'Yengo Mosophi eigi thamoida hulliba mihul ase nangbu nungsibagi mihul ni, nahakna karigumba enaakta leibidrabadi eigi thamoigi mihulsu lepkhigani.'

        Asi hairaga Mosophi gi makhuta nungsina chuppi, aduga Mosophi gi makok adu Lamngaanbagi makhut na chingtharaga Mosophi gi laibakta nungsina chuppi.

        Mosophi mong hadaba minok aduna mahousa lairembi mahaksu ekaikhibana, maalang masu lepkhre, heipaal leipaal singsu seisak tamkhidre, jagoi sakhidre.
        'Dada eibu yam nungsibrane?'

        'Hoi yam nungsi nangmuk nungsiba sangsar da leitiye.'

        'Ado Dada se hanna atoppa nupi ga nungsinakhrabara?'

        Lamngaanba nokphet tourakhi, mamitta Worinyo urakhi adubu kaokhrabi mahakpudi lotlage khankhibana khumlakhi
        'Kadaidei nupi noda, nangna eigidi ahanbane nungsibi.'

        'Thajadeda, Dada se nupi yam koiramgadaba malli, wa ngangba yamna hei.'

        'Eidi eina nangbu kayam nungsibage haibadu naphamda utpa khaktane, sidi wa ngangba heiba natiye.'

        Khanghoudana lakhi nonggi mapei nong taba hourakpa aduda Mosophi na Lamngaanbada hougatnaba hai Lamngaanbana hougatpagi mahut Mosophi bu khudang paiduna manakta chingsilli, maagi chenglaba khwangda oi thangba makhut chetna konsilli aduga yet thangba khut aduna tanouraba Mosophi gi maithongda nungsina nanduna hanglakhi-
        'Nang eibu nungsibra?'

        Ekairap touna taniklaba khonjelga loinana Lamngaanba gi luraba mamitpu yengjaduna khumlakhi Mosophi-
        'Dada na eigi pumnamakne'

        Paokhum asi khumlamlaga Mosophi Ekaibaga loinana Lamngaanbabu inthoklamlaga chenkhi manak nakpa ukha amada. Tuduna leihouraba Lamngaanba, thamoi mayol chonglakle leiraang maagi nungsi leihi khoiraanglakle, mathum marang hourakle. Chensillakhi Mosophi tamna aduga Mosophibu chetna konjei matagi oirabani khanduna. Mosophi su pukning maka lamlakle, apaam nungsi yaansillakle, chetna konjei Lamngaanba bu.Anigi thamoi na amata oiringei, apaam nungsi khudol tamnaringei, churiba nong mahaksu taptharakhi makhoigi nungsi waribu tajage khan, inglaba malang nasu tengbangli anigi nungsi tangkak aduda.Seisak tamludraba heipal leipal kayasu henna mathoi kaduna nungsi seisak tamlakhi.